WYPADEK ?! - CO ROBIĆ?!
* zatrzymaj samochód w bezpiecznej odległości (ok. 20 metrów) i w takim miejscu, aby nie utrudniał ruchu drogowego,
*włącz światła awaryjne
* ustaw na jezdni trójkąt odblaskowy
* w nocy - światła swojego samochodu skieruj na miejsce wypadku
* zabierz ze sobą własną apteczkę.
Pamiętaj - obowiązkiem moralnym każdego z nas, a prawnym każdego kierowcy, jest udzielenie potrzebującym doraźnej pomocy. Od Ciebie i posiadanych umiejętności może zależeć życie innych.
w rozbitym samochodzie:
* wyjmij kluczyk ze stacyjki
*zaciągnij ręczny hamulec
* sprawdź czy nie ma palącego się papierosa
* oceń ile osób i jakiej potrzebuje pomocy oraz zaplanuj kolejność jej udzielania.
Oceń stan poszkodowanego:
* czy jest przytomny
* czy oddycha
* czy ma zachowaną czynność serca
*czy nie ma krwotoku
* czy nie ma objawów innych rozległych lub ciężkich uszkodzeń.
Wpierwszej kolejności zajmij się poszkodowanym najpilniej wymagającym pomocy.
Najwłaściwszym sposobem wynoszenia poszkodowanego z uszkodzonego pojazdu przez jedną osobą jest wyciąganie.
W tym celu:
* odepnij pas bezpieczeństwa
* podejdź do poszkodowanego z tyłu
* wsuń ręce pod jego pachy
* przedramię poszkodowanego (nie uszkodzone!) ułóż poprzecznie na klatce piersiowej
* jego głowę ułóż na swojej klatce piersiowej i przytrzymuj brodą
* obu rękami chwyć za przedramię i wyciągaj poszkodowanego idąc tyłem.
Droga takiego przemieszczania poszkodowanego powinna być - w miarę możliwości - równa i najkrótsza.
Poszkodowanego ułóż w miejscu:
* bezpiecznym, uwzględniając odległość od rozbitego pojazdu i ruch drogowy
* wygodnym, o równym i twardym podłożu
* umożliwiając dobry dostęp w czasie dalszych czynności ratowniczych.
Jeśli jesteś sam - nie opuszczaj miejsca wypadku ! Zawsze korzystaj z pomocy innych. Wydaj polecenie powiadomienia o wypadku pogotowia ratunkowego i policji.
Jeśli oddycha, to:
* czy ma zachowaną czynność serca
Jeśli oddycha i ma zachowaną czynność serca, to:
* czy nie ma krwotoku
* czy nie ma innej rany wymagającej opatrzenia, w tym także oparzeń
* czy nie ma złamań kości lub zwichnięć w stawach, wymagających unieruchomienia
* czy nie ma objawów krwotoku wewnętrznego lub/i wstrząsu urazowego.
Istotne objawy sugerujące wstrząs: bladość skóry, chłodny pot, częste i słabo wyczuwalne tętno, suchość w ustach, podniecenie (początkowo) lub zobojętnienie.
Najlepiej zastosować metodę usta-usta lub usta-nos.
W tym celu:
* jedną rękę podłóż pod kark
* dłoń drugiej ręki połóż na czole i odchyl głowę, a palcami zaciśnij skrzydełka nosa - odchylenie głowy udrożni drogi oddechowe
* wykonuj głębokie wdechy i wdmuchuj powietrze do osłoniętych chysteczką ust poszkodowanego cztery razy, nie czekając na jego wydechy
* teraz sprawdź obecność tętna nad jedną z dużych tętnic, najlepiej nad tętnicą szyjną
* jeśli tętno jest zachowane - powtórz dwa wdmuchnięcia powietrza i sprawdź, czy w jamie ustnej nie ma zawartości, np. krwi, wymiocin, protez zębów lub innych ciał obcych.
Jeśli uraz twarzy lub inne czynniki nie pozwalają na wykonywanie sztucznego oddychania sposobem usta-usta/usta-nos - wykonaj inne znane Ci sposoby.
Po odchyleniu głowy usta zwykle rozwierają się same.
Następnie:
* skręć głowę poszkodowanego na bok
* własnym palcem, który możesz osłonić chusteczką lub innym materiałem, wygarnij całą zawartość z jamy ustnej
* dalej - już spokojnie - wykonuj sztuczne oddychanie z częstotliwością około 16 razy na minutę, aż do powrotu oddechu u poszkodowanego, przyjazdu lekarza lub przejęcia czynności przez inną osobę
* opadanie przedniej ściany klatki piersiowej w przerwach pomiędzy wdmuchiwaniem powietrza świadczy o prawidłowo wykonywanym sztucznym oddychaniu.
Przed przystąpieniem do sztucznego oddychania usta poszkodowanego możesz osłonić chusteczką, gazą lib innym materiałem. Jeśli to możliwe - korzystaj z odpowiedniej maseczki.
Po czterech pierwszych wdmuchnięciach powietrza, jeśli nie wyczuwasz obecności tętna, wykonaj dwa dalsze wdmuchnięcia i rozpocznij uciskanie serca przez mostek (masaż serca).
W tym celu:
* odszukaj dolny koniec mostka
* podstawę rozłożonej ręki ułóż poprzecznie na granicy 1/3 długości mostka (zob. rysunek)
* podstawę drugiej ręki ułóż na grzbiecie pierwszej
* wyprostowane w stawach łokciowych kończyny własne ustaw prostopadle do mostka osoby ratowanej
* uciskaj mostek, aż do uginania się go (3-5 cm), z szybkością ok. 80 razy na minutę
* po 10-12 uciśnięciach wdmuchnij dwa razy powietrze sposobem usta-usta, sprawdź jamę ustną (usuń zawartość) i powróć do uciskania mostka; czynności powtarzaj naprzemiennie: 2 wdmuchnięcia powietrza, 10-12 uciśnięć na mostek
* okresowo (co 30-60 sekund) sprawdź, czy nie powróciły u poszkodowanego czynności oddychania i pracy serca.
Czynności reanimacyjnych nie przerywaj - wykonuj je do przybycia innych osób.
Wówczas:
* jeden ratownik uciska mostek z szybkością ok. 60 razy na minutę
* po każdym piątym uciśnięciu mostka drugi ratownik wdmuchuje powietrze sposobem usta-usta
* dla ułatwienia - uciskający mostek głośno liczy
* inne czynności - jak poprzednio (poprzedni obrazek i opis)
* co pewien czas ratownicy mogą zamienić się w swoich czynnościach, nie przerywając ich wykonywania do czasu powrotu oddechu i samoistnej czynności serca u poszkodowanego lub przybycia lekarza na miejsce wypadku.
Nie wdmuchuj powietrza w momencie uciskania mostka.
Oddychających poszkodowanych należy ułożyć w pozycji bocznej ustalonej. Strona ułożenia ciała jest obojętna, jeśli nie nakazują jej inne względy, np. - istniejące uszkodzenia ciała. W tym celu:
* podejdź do poszkodowanego od strony tego boku, na którym ma być ułożony
* bliższą siebie kończynę górną ułóż wzdłóż tułowia
* bliższą siebie kończynę dolną zegnij w stawach biodrowym i kolanowym
* jedną ręką chwyć biodro dalsze
* drugą ręką chwyć dalszą rękę poszkodowanego i obróć go na bok
* pociąganą kończynę zegnij w stawie łokciowym, a jej rękę ułóż pod policzkiem
* pamiętaj o maksymalnym odchyleniu głowy do tyłu
Pozycja boczna ustalona ułatwia: krążenie krwi, oddychanie, spływ zawartości z jamy ustnej (ślina, krew) oraz uniemożliwia samoistne przekręcenie się poszkodowanego.
Miejsca przerwania ciągłości skóry nazywamy ranami. Opatrunek osłania ranę i tamuje krwawienie.
Przystępując do opatrywania:
- nie usuwaj z rany ciał obcych
- nie przemywaj rany żadnym środkiem odkażającym
* w okolicznościach naglących pomiń także odkażanie skóry wokół rany.
Natomiast:
* na ranę nałóż pakiet jałowej gazy lub inny czysty materiał
* nie dotykaj rękami miejsc materiału opatrunkowego, które będą przylegały do powierzchni rany
* materiał opatrunkowy umocnij bandażem lun innym sposobem (przylepiec, agrafka)
* na ranę krwawiącą nałóż opatrunek uciskowy
Oderwane części ciała, np. ucho, palec, rękę itp. osłoń jałowym materiałem i pozostaw przy poszkodowanym.
Jeśli rana silnie krwawi:
* zranioną część ciała unieś powyżej poziomu serca
* na ranę nałóż opatrunek uciskowy i przymocuj go
Jeśli opatrunek mocno przemięka krwią:
* nie zdejmuj go, ale w miejscu rany na jego powierzchnię nałóż twardy przedmiot (kawałek drewna, pudełko zapałek, zwój nie roziniętej opaski) i dociskaj go do rany zawijając dodatkową opaską.
Kończynę z opatrzoną raną należy unieruchomić najprostrzym sposobem. Unieruchomienie zmniejsza ból i możliwość nawrotu krwawienia, oraz działa uspokajająco.
Opaskę uciskową zakładaj tylko w sytuacjach krytycznych, amputacji urazowej lub zmiażdżeń w odległości 5-10 cm od miejsca urzu, gdy zawiodły inne sposoby zatamowania krwotoku.
W stanach krytycznych, jeśli innym sposobem nie możesz zatamować dużego krwotoku, włóż do rany rękę osłoniętą materiałem opatrunkowym i zaciśnij krwawiące narzynie. Jeśli jesteś sam - taką decyzję podejmuj z rozwagą, ponieważ będziesz wyłączony z innych czynności na czas nieokreślony.
Płonień na ubraniu zgaś dostępnym sposobem:
* tłumiąc kocem, płaszczem, pokrowcem fotela itp.
* albo dociskiem do ziemi, łącznie z turlaniem płonącego
* natychmiast korzystaj z wody, jeśli jest dostępna.
Miejsca oparzone:
* polewaj wodą przez 15 minut
* osłoń jałowym (lub czystym) materiałem opatrunkowym.
Z powierzchni oparzonych, zmoczonych wodą nie zdejmuj ubrania.
Zasady unieruchamiania kończyn:
* kończynę unieruchamia się w ułożeniu takim, w jakim się znajduje (nie prostuj kończyny ! nie przywracaj jej prawidłowego kształtu !)
* środkami unieruchamiającymi mogą być najprostsze materiały np. chusta trójkątna
* unieruchamia się miejsce złamania (zwichnięcia) oraz dwa sąsiadujące stawy, np. w złamaniu kości ramiennej unieruchamia się staw barkowy i staw łokciowy
* szyną unieruchamiającą dla kończyny dolnej może być druga (zdrowa) kończyna
* szyną unieruchamiającą dla kończyny górnej może być klatka piersiowa
* podejrzewając złamanie kręgosłupa - pozostaw poszkodowanego w pozycji, w jakiej sie znajduje lub ułóż go (przytomnego) na plecach, na twardym i równym podłożu.
Nie usiłuj nastawiać odłamów złamanej kości ani zwichnięć w stawach.
Jeśli odłamek kości wystaje ponad skórę lub w okolicy złamania jest uszkodzenie skóry, mówimy o złamaniu otwartym. Wówczas:
* z zachowaniem ostrożności (unikaj zbędnych ruchów) nałóż opatrunek osłaniający
* zastaouj unieruchomienie.
Nie usuwaj z rany odłamów kości, nawet gdyby luźno leżały i przeszkadzały w jej opatrywaniu.
O sposobie przewozu zadecyduje lekarz. W oczekiwaniu na pogotowie ratunkowe:
* nie opuszczaj poszkodowanego
* nieprzytomnego ułóż w pozycji bocznej ustalonej, jeśli nie ma ku temu przeszkód, np. złamań kości lub opatrunku utrudniającego takie ułóżenie
* jeśli jest przytomny - może leżeć na plecach ze stopami podpartymi powyżej poziomu ciała - jest to pozycja łagodząca niedokrwienie mózgu
* w czasie chłodu okryj go kocem, płaszczem itp.
* zapewnij mu spokój; rozmawiaj z nim, aby czuł się bezpiecznie.
Poszkodowanemu możesz zwilżać usta wodą lub innymi płynami, ale nie podawaj mu większej ilości napoju - wkrótce może być operowany !
Źródło: Polski Czerwony Krzyż